Novelles en waarom ze werken – of juist niet.

Als ik mijn Instagramfeed moet geloven, is lezen weer helemaal hip and happening onder jongeren. En deels is dat ook zo: bepaalde boeken zijn super populair en ook op mijn werk merk ik dat er veel vraag naar is. Maar dat zijn lezers. Lezers die waarschijnlijk altijd al lezers zijn geweest of dankzij een helpende volwassene (of mede jongere) een boek/genre hebben gevonden dat voldoende aansprekend was om te overtuigen dat lezen leuk is. De realiteit is dat er (te) veel jongeren niet of nauwelijks lezen.

Het gevolg daarvan is dat vele jongeren haast ongeletterd de middelbare school verlaten. Schandalig, vind ik, maar helaas ook een product van onze maatschappij. Ouders hebben geen boeken meer in huis, vinden lezen niet belangrijk (genoeg), lezen niet voor, nemen kinderen niet meer mee naar de bibliotheek etc. Deze kinderen, zonder boekennabijheid, staan eigenlijk al met 10-0 achter. En dan hebben ook nog eens méga veel middelbare scholen de schoolbieb of mediatheek wegbezuinigd. Ja, de opleiding bestaat niet meer en ja, veel mediathecarissen zijn met pensioen (en daarmee werd vaak de mediatheek gesloten), maar dat mag geen excuus zijn.

Nu trekt iedereen aan de bel dat het beter moet, maar de middelen zijn er nog onvoldoende. Mediatheken keren terug, maar dan zonder vast personeel. Een bibliotheekabonnement verschaffen is één ding, maar de niet-lezers krijg je daarmee niet aan een boek. En dat is nou precies de leukste taak van mijn functie.

Oke, ik vind er wat van dat ik de enige mediathecaris in Den Bosch ben, laat ik dat vooropstellen. Maar ik ben tegelijkertijd mega dankbaar dat ik met die niet-lezers, of leesontwijkers, aan de slag mag om samen met hen een boek te vinden wat ze wel aanspreekt. En gelukkig zijn er de afgelopen jaren ontzettend veel novelles verschenen die mijn werk een stuk makkelijker maken.

Deze novelles, vaak korte, spannende verhalen zijn veelal geschreven door bekende Nederlandse jeugdauteurs. Ze zijn rond de 100 pagina’s, lezen vlot en bevatten actuele thema’s.

Voor de niet-lezer is een boek van 200 pagina’s soms al een brug te ver. Ik zie dan de paniek in de ogen verschijnen of ze zijn er al helemaal klaar mee voordat ze überhaupt een poging hebben gewaagd. Super zonde, natuurlijk. Want ze kunnen het wel. Vaak is het een kwestie van het juiste boek vinden en de concentratie leren opbouwen om langere tijd achter elkaar te kunnen lezen.

De novelle is dus de ideale brug voor veel jongeren. Maar in mijn beleving zit er ook een keerzijde aan: leerlingen leren alsnog niet om in een langer verhaal te duiken wat nog meer aandacht en concentratie vereist. De inhoud van de boeken is vrij summier, dus ze ervaren alsnog niet hoe het is om een gelaagd verhaal voor hun kiezen te krijgen en daarnaast zijn er zo veel opties dat ze er vrij snel mee wegkomen om vijf keer een novelle te lezen in plaats van een paar dikkere boeken.

Aan de ene kant: ze lezen! Ze lezen boeken uit! YAY! Victorie! Maar aan de andere kant blijft de stap van dun en makkelijk naar wat gelaagder, dikker en moeilijker ontzettend groot. Deze leerlingen zullen niet zo snel een ander boek uit de kast pakken. En dat is dan weer het volgende waar ik me in vast kan bijten…

Verder zijn de novelles leuk, hoor. Ik heb er best een aantal gelezen. Sommigen hadden verrassend veel ontwikkeling van personages en verhaal, anderen vond ik echt te simplistisch. Ze bedienen de jongeren van deze tijd, waarbij alles snel en flitsend moet. Aan de ene kant superslim, aan de andere kant… blijven we daarmee het probleem niet voeden?

We moeten ergens beginnen… Deze verhalen zijn tenminste qua leeftijd en verhaal een stuk meer op niveau dan waar ze eerder mee aankwamen. Of niet mee aankwamen, eigenlijk.

Samengevat ben ik blij dat ze er zijn, maar voel ik toch een maar in de lucht hangen met betrekking tot hoe effectief ze daadwerkelijk zijn in het onderwijs.